Μετεωρα – Uluru

2015 – Uluru

Στέκομαι στην καρδία της Αυστραλιανής Ηπείρου. Έχω οδηγήσει 1600 επίπονα χιλιόμετρα για να φτάσω εδώ κατασκηνώνοντας παρέα με τα dingoes, αποφεύγοντας αυτοκτονικά emus και προσπερνώντας road trains από δεξιά.

Μπροστά μου ορθώνεται το Uluru.

20570690211_2bef0fa98b_k.jpg

Το Uluru είναι ένα πολύ ιδιαίτερο μέρος. Για τους Anangu, τους ιθαγενείς κατοίκους αυτού του τόπου αποτελεί θρησκευτικό κέντρο, βωμό ενηλικίωσης και σημείο αναφοράς στη θεογονία και την κουλτούρα τους. Για τους επισκέπτες/  τουρίστες/ ταξιδιώτες από την άλλη μπορεί να αποτελέσει τα πάντα, από χυδαίο φωτογραφικό τρόπαιο κατάλληλο για γρήγορο ποστάρισμα στα social media μέχρι εμπειρία ζωής και new age μυσταγωγικό προσκύνημα. Μέσα σε αυτό το φάσμα βρίσκονται και αυτοί που -ο καθένας για δικούς του λόγους- επιθυμούν να σταθούν στην κορυφή του Uluru ακολουθώντας τον απότομο πεζοπορικό δρόμο για εκεί.

Αυτή η επιθυμία αποτελεί δυσεπίλυτο πρόβλημα για τους Anangu που από το 1985 και έπειτα είναι και πάλι, με διάταγμα της Αυστραλιανής κυβέρνησης, οι επίσημοι διαχειριστές αυτού του μνημείου παγκόσμιας κληρονομίας. Από την μια βρίσκονται αντιμέτωποι με τις χιλιάδες των επισκεπτών που επιθυμούν να παρελάσουν (και μερικές φορές να ξεράσουν ή να αφοδεύσουν) μέσα στο πνευματικό τους κέντρο ενώ από την άλλη είναι υποχρεωμένοι να σεβαστούν τις εντολές και τους νόμους της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Αυστραλίας, δηλαδή του κυρίαρχου κοσμικού κράτους το όποιο διασφαλίζει το δικαίωμα στην πρόσβαση  στη δημόσια γη σε όλους τους πολίτες του ανεξαρτήτως θρησκείας/φυλής/ιδεολογικού προσανατολισμού. Οι Anangu έχουν ζητήσει πολλές φορές να απαγορευτεί η πρόσβαση στη κορυφή του Uluru, πάντα (μέχρι στιγμής) ανεπιτυχώς.

19917434864_eff9ae0a85_k

Ωστόσο στη βάση του Uluru έχουν τοποθετήσει αυτή τη πινακίδα:

Aboriginal traditional owners would prefer visitors not to climb Uluru. Anangu have a responsibility to teach and safeguard visitors to their land. What visitors call ‘the climb’ is of great spiritual significance to the local Anangu. The climb is not prohibited, but Anangu ask as visitors to their land that you respect their wishes, culture and law by not climbing Uluru.

Αυτή είναι απέλπιδα απόπειρα των Αβοριγίνων ιθαγενών να προστατέψουν αυτό που αντιλαμβάνονται ως «πνευματικότητα» του χώρου και το οποίο νιώθουν ότι απειλείται από τις ορδές των επίδοξων “κατακτητών”. Η προσπάθεια τους δεν δουλεύει άψογα αφού ακόμα και έτσι χιλιάδες επισκέπτες πραγματοποιούν τα σύντομο πεζοπορικό ταξίδι στην κορυφή. Ωστόσο πολλοί περισσότεροι -περίπου το 70% του συνόλου των επισκεπτών- πλέον επιλεγούν απλά να περπατήσουν γύρω από το Uluru αντί να το ανέβουν, σεβόμενοι έτσι την επιθυμία των Anangu.

Φτάνοντας στο Uluru σκέφτομαι και εγώ να ανέβω στην κορυφή του ακολουθώντας την έμφυτη παρόρμηση να σκαρφαλώσω αυτό το πανέμορφο κομμάτι βράχου, σε αυτό το μοναδικό σημείο του κόσμου. Πραγματικά με περιτριγυρίζει η Αυστραλιανή έρημος και το Uluru σηκώνεται στον ουρανό 350 μέτρα πάνω από το απόλυτο επίπεδο, πανέμορφο, αλλόκοτο, φασματικό. Να σταθείς και δεις την πρώτη ανατολή του κόσμου από αυτή την κορυφή θα πρέπει να είναι μεθυστικό συναίσθημα. Βλέποντας όμως τη πινακίδα στη βάση του μονοπατιού και μαθαίνοντας για πρώτη φορά την προϊστορία της διαμάχης, διχάζομαι. Από τη μια αντιλαμβάνομαι τους μύθους των Αnangu ως αυτό ακριβώς που είναι. Δηλαδή λαϊκές δοξασίες με μηδενική βαρύτητα στην ορθή σκέψη αλλά και τη προσωπική μου ηθική πυξίδα. Από την άλλη αναγνωρίζω ότι αυτές ακριβώς οι δοξασίες πέρα από την αδιαμφισβήτητη πολιτιστική τους αξία ως λαογραφήματα έχουν και τεράστια βαρύτητα για τους ντόπιους. Αν και όλοι μας αποτελούμε πολίτες του ιδίου κόσμου, προσωπικά τους αναγνωρίζω την ηθική «προτεραιότητα» στη διαχείριση του τόπου που αποτελεί το ιστορικό τους σπίτι.

Οι  Αnangu δεν μου απαγορεύουν να ανέβω στο Uluru πιθανότατα επειδή δεν έχουν τη δύναμη να το κάνουν. Ίσως και επειδή φοβούνται ότι μια τέτοια απαγόρευση θα με απέτρεπε από το να επισκεφτώ το μέρος εξ ολοκλήρου στερώντας τους τα ζωτικά τουριστοδολάρια μου. Με προτρέπουν ωστόσο ευγενικά να μην το κάνω ζητώντας μου απλά να δείξω τον αυτονόητο σεβασμό σε αυτό που θεωρούν ιερό.

Τελικά επιλέγω τοn ήπιο δρόμο (αυτό της ελάχιστης σύγκρουσης θα πει κάποιος άλλος) και δεν ανεβαίνω στο Uluru. Δυο χρόνια μετά δεν έχω ακόμα καταλήξει αν η απόφαση μου ήταν σωστή ή αν ήταν στην ουσία μια έκπτωση στα πιστεύω μου, μια υποχώρηση στο πρόσωπο μιας ελκυστικά ωραιοποιημένης νεολιθικής δεισιδαιμονίας.

2017 – Μετέωρα 

Δεκατρισιμηση χιλιάδες χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή από το Uluru, στον αντίποδα της υδρογείου, βρίσκεται ένα άλλο μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς, ένα άλλο τιτάνιο βράχινο δάσος, φωλιασμένο κι αυτό στην καρδία ενός πολύ διαφορετικού τόπου.

135332857_c7ea9d3b94_o

Τα Μετέωρα έχουν πολλά κοινά σημεία με το Uluru.  Σαν τοπία είναι και τα δυο τόσο απόκοσμα και γεωλογικά ιδιαίτερα που δίνουν την αίσθηση ότι περιβάλλονται από μια μεταφυσική αύρα. Είναι τοπία που το μυαλό δυσκολεύεται να ερμηνεύσει και να εντάξει σε κάποιο γνώριμο γνωσιακό μοτίβο. Από εκεί μοιάζει να πηγάζει και η μεταφυσική χροιά τους.

Τα Μετέωρα όπως και το Uluru αποτελούν επίσης ένα σημαντικότατο θρησκευτικό και πολιτισμικό κέντρο, στην ουσία έναν ιερό τόπο. Όσο σημαντική θέση κατέχει ο πορφυρός αμμόλιθος του Uluru στη μυθολογία των Anangu άλλο τόσο σημαντική θέση κατέχουν οι γκριζοπράσινοι κροκαλοπαγής ψαμμίτες των Μετεώρων στη μυθολογία της Ορθόδοξης Χριστιανικής πίστης. Αν και η τελευταία είναι δεκάδες χιλιάδες χρόνια νεότερη από την πρώτη, κάνεις δεν μπορεί να αρνηθεί ότι είναι φορέας μιας αδιαμφισβήτητης πολιτιστικής και θεολογικής κληρονομίας.

Τόσο στα Μετέωρα όσο και στο Uluru η ανάγκη των πιστών να προστατέψουν αυτή την “ιερή” κληρονομία έρχεται σε σύγκρουση με τις επιθυμίες άλλων πληθυσμιακών ομάδων που δεν μοιράζονται τα ιδία πιστεύω άλλα έχουν τα ιδία θεσμοθετημένα δικαιώματα. Όπως και στο Uluru έτσι και στα Μετέωρα κάποια άνθρωποι επιθυμούν να σκαρφαλώσουν τα βράχια και να βιώσουν τη εμπειρία των Μετεώρων με τον τρόπο που δε συνάδει με τη κραταία ηθική του τόπου. Όπως και στο Uluru οι περισσότεροι αναρριχητές εξασκούν τη δραστηριότητα τους με πλήρη αντίληψη της ιδιαίτερης ταυτότητας του χώρου και με τον απαιτούμενο σεβασμό και μέτρο. Και όπως και στο Uluru υπάρχουν και αυτοί που ακολουθώντας το δικό τους δρόμο, το δικό τους πλαίσιο αξιών (ή και λειτουργώντας απουσία τέτοιου) καταργούν τις αγκυλωμένες συμβάσεις ερχόμενοι σε άμεση σύγκρουση με τους κλειδοκράτορες της ανά τους αιώνες θεμελιωμένης Μετεωρίτικης ηθικής.

Τέλος όπως στη περίπτωση του Uluru έτσι και στην περίπτωση των Μετεώρων το παιχνίδι ελέγχου του ιερού χώρου έχει σημαντικότατες οικονομικές προεκτάσεις που ξεφεύγουν/ υπερκαλύπτουν την πνευματική διαμάχη. Επίσης έχει προεκτάσεις που αφορούν στη προστασία του περιβάλλοντος και των αρχαιοτήτων. Μάλιστα πολλοί υποστηρίζουν ότι η ουσία βρίσκεται σε αυτές τις προεκτάσεις και όχι στο πνευματικό της υπόθεσης.

135332858_447736d407_o

Εξετάζοντας προσεχτικά όλα τα παραπάνω είναι ενδιαφέρον το πόσο διαφορετικές μοιάζουν αρχικά αυτές οι δυο περιπτώσεις. Και πόσο ίδιες είναι τελικά. Η φαινόμενη αρχική διαφοροποίηση της υπόθεσης του Uluru σε σχέση με αυτής των Μετεώρων έγκειται στο γεγονός ότι στη πρώτη περίπτωση ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις πνευματικές ανησυχίες μιας μειονοτικής και κατ εξοχήν ευάλωτης εθνικής ομάδας που έχει περάσει τα πάνδεινα στα χέρια των λευκών, ενώ στην δεύτερη απέναντι μας βρίσκεται μια κραταιά και διαχρονικά ισχυρή υπερσυντηρητική θρησκευτική κάστα. Έτσι στην πρώτη περίπτωση η ευαισθησία (ή πείτε τη και white guilt) για τους Anangu μας κάνει πιο ανεκτικούς στην έκκληση τους να προστατευτεί ο ιερός τους χώρος ενώ στη δεύτερη είμαστε πολύ πιο εύκολα διατεθειμένοι να απορρίψουμε τις mumbo jumbo εκκλήσεις περί «διατάραξης της ιερότητας του χώρου» επικαλούμενοι το κοσμικό χαρακτήρα του κράτους και το δικαίωμα όλων τον πολιτών στην ελεύθερη πρόσβαση στη δημόσια γη. Δεν είναι τυχαίο ότι η συντριπτική πλειοψηφία των επισκεπτών που επιλέγουν να ανέβουν στο Uluru είναι Αυστραλοί πολίτες, φέροντες μια πιο απομυθοποιημένη εικόνα των γηγενών ενώ οι περισσότεροι ξένοι επισκέπτες ακόμα και αν προέρχονται από παραδοσιακά κοσμικά κράτη επιλέγουν να σεβαστούν την ιερότητα του χώρου έχοντας ίσως λίγο στο μυαλό τους και μια ωραιοποιημένη εικόνα των Αβοριγίνων στο πρότυπο του «ευγενούς αγρίου». Από την άλλη για να είμαστε δίκαιοι, δεν είναι παράλογο να θέλει κανείς να προστατέψει του Anangu και τη φθίνουσα πολιτιστική τους κληρονομία. Αυτό που όμως ισχύει είναι ότι στη βάση τους και οι δυο περιπτώσεις είναι παρόμοιες και η σχετική επιχειρηματολογία υπέρ της προστασίας της ιερότητας του χώρου βασίζεται σε de facto αποδοχή της ανάγκης για προστασία των εκάστοτε μεταφυσικών αναγκών μιας πληθυσμιακής ομάδας.

* * *

Εν τέλη σκέφτομαι τι θα έκανα ως επισκέπτης αναρριχητής αν οι μοναχοί των Μετεώρων αναρτούσαν μια αντίστοιχη πινακίδα κάτω από τις διαδρομές που ήθελα να σκαρφαλώσω. Ας πούμε ότι έχω έρθει από μακριά για να σκαρφαλώσω κάτι διάσημο και πανέμορφο όπως το «Πιλιέ των Ονείρων» και κάποιος αυτόκλητος φορέας του μεταφυσικού με παρακαλούσε να μην σκαρφαλώσω γιατί με αυτό τον τρόπο θα διατάρασσα την επαφή του με το Θειο.

Τι θα έκανα;

Πιθανολογώ ότι θα αγνοούσα την φαινομενικά παράλογη αυτή απαίτηση και θα σκαρφάλωνα. Ακούγεται λογικό αλλά δεδομένης της προηγούμενης απόφασης μου στη Αυστραλία αυτή η συμπεριφορά μου αναδεικνύει μια βαθιά προβληματική λογική ανακολουθία που τροφοδοτείται από τη συναισθηματικά φορτισμένη αρνητική μου στάση απέναντι στο υπερσυντηρητισμό των μονών και την αντίστοιχα θετικά προσκείμενη στάση μου απέναντι στους δυνητικά καταπιεσμένους Anangu.

Αναφορικά όμως με αυτό τον υπερσυντηρητισμό των μοναχών αξίζει να θυμόμαστε μάλιστα ότι και οι ίδιοι οι αναρριχητές είμαστε βαθιά συντηρητικοί. Μπορεί αυτό να ακούγεται counter intuitive γιατί πολλοί από εμάς συγχέουμε το συντηρητισμό με τον πολιτικό συντηρητισμό (δηλαδή την αντίσταση στις αλλαγές σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο). Στην πραγματικότητα όμως «Συντηρητισμός ή κονσερβατισμός (γαλλ.conservatisme) ονομάζεται η επιφυλακτική και συντηρητική αντιμετώπιση νέων θεσμών, αρχών και αξιών της κοινωνίας, σε ατομική και ομαδική βάση. Γενικά, σημαίνει την επιφυλακτική έως αρνητική στάση απέναντι σε οποιοδήποτε νεωτερισμό. Ο συντηρητισμός είναι υπέρμαχος της προάσπισης αυτών που είναι ήδη δεδομένα, αφομοιωμένα και δεν δημιουργούν κινδύνους και κραδασμούς στο κατεστημένο, και κυρίως δεν χρειάζονται ριζικές αλλαγές» [wikipedia] Οι αναρριχητές αν και συνήθως αυτοπροσδιορίζονται ως κοινωνικά ρηξικέλευθοι στη πραγματικότητα είναι βαθύτατα συντηρητικοί ακολουθώντας το δικό τους άκαμπτο ηθικό μικροπλαίσιο που περιφέρουν και τηρούν σαν άλλο Εβραϊκό Νόμο. Οι ίδιες οι διαδρομές των Μετεώρων είναι ζωντανός φορέας αυτού του συντηρητισμού ανοιγμένες με τέτοιο τρόπο από τους ιερούς Σάξονες πατέρες της Μετεωριτικης αναρρίχητικής παράδοσης ώστε να είναι προσβάσιμες  μόνο στους πνευματικά ισχυρούς. Οι διαδρομές αυτές είναι στην ουσία ένα άβατον μέσα στο άβατον και κάθε προσπάθεια «νεωτερισμού» των έχει αντιμετωπιστεί με σθεναρή αντίσταση από την αναρριχητική κοινότητα. Αυτή η (ορθή) αντίσταση στην αλλαγή είναι θεμελιώδης αξία της παγκόσμιας αναρριχητικής ηθικής. Καλό είναι να το θυμόμαστε αυτό όταν βρίσκουμε μπροστά μας το θρησκευτικό συντηρητισμό τον οποίο δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε ή να αποδεχτούμε.

* * *

Εν τέλει πάντως επιστρέφοντας στη σύγκριση Uluru και Μετεώρων και στις δυο περιπτώσεις η απόπειρα απαγόρευσης της πρόσβασης στον «ιερό χώρο» δεν παύει να είναι απαγόρευση του θεμελιώδους δικαιώματος των πολιτών στην απρόσκοπτη πρόσβαση στη δημόσια γη με το πρόσχημα της προστασίας της ιερότητας του τόπου.

Η μονή λύση που βλέπω για την διαχείριση αυτής της κατάστασης θα προκύπτει από την όσμωση αυτών των δυο αντικρουόμενων τάσεων. Αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί ως μια στάση που θα επεδίωκε την αδιαπραγμάτευτη πρόσβαση στο δημόσιο χώρο των Μετεώρων με ταυτόχρονο σεβασμό στις πνευματικές ανάγκες των θρησκευόμενων ανεξαρτήτως από τη προσωπική μας αντίληψη για θέματα πίστης. Άλλα μεταξύ μας, στο Realpolitik πραγματικό κόσμο του ψηφοθηρικού λαϊκισμού, της επιχειρηματικής και θρησκειοποίημενης πνευματικότητας και των προσωπικών ιδεοληπτικών συγκρούσεων το παραπάνω σενάριο φαντάζει πιο ουτοπικό και απόμακρο και από το Dreamtime των Anangu.

Γ.

Υ.Γ 1 Τα γραφώ όλα αυτά αντιλαμβανόμενος ότι είναι πολύ δύσκολο για όλους μας να μεταβάλουμε έστω κα λίγο το τρόπο που σκεπτόμαστε. Με αυτό σαν τελική παρατήρηση και αντί επίλογου σας αφήνω με αυτό: “You are not going to believe

Advertisements

3 thoughts on “Μετεωρα – Uluru

  1. Πολύ ωραία …αλλά αυτά με τον συντηριστιμό με πόνεσαν χεχεχε.
    Αλήθεια πιστεύεις ότι το αντίθετο του “σαξωνικού τρόπου” είναι ..νεωτερικότητα;

    Like

    1. Νομίζω πως ναι και μάλιστα εξ ορισμού (βέβαια οι tradwave θα διαφωνήσουν ¨:) )
      Πέρα από την πλάκα καταλαβαίνω τι σε “ενόχλησε”. Και μένα μου φάνηκε περίεργο όταν το έγραφα άλλα ισως και οι δυο να ταυτίζουμε τη νεωτερικότητα με την πρόοδο. Στη πραγματικότητα αυτά τα δυο δεν είναι συνώνυμα.
      Όταν θεωρείς ότι αντιστεκόμενος στην αλλαγή προστατεύεις κάτι πολύτιμο (την πίστη σου, τις αξίες σου ,το περιβάλλον, τις διαδρομές σαν κομμάτι πνευματικής δημιουργίας στην τελική…) αυτό σε κάνει εξ ορισμού συντηρητικό.
      Αν τώρα αυτό είναι καλό η κακό είναι άλλη μια υπόθεση…

      Like

      1. Σωστά… πάντως η νεωτερικότητα είναι μια προβληματική έννοια από μόνη της..ίσως γιατί ο ορισμός της ταυτότητας του υποκειμένου που έθεσε σαν αρχή δεν είχε να κάνει τελικά μόνο με την αυτονομία και αυτοδιάθεση του αλλά και με τη καθυπόταξη της ετερότητας…

        Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s